การวางไซดักปลา
ในการวางไซจะให้ได้ปลามากๆ นั้นขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง เช่น ทำเล สถานที่ น้ำขึ้นน้ำลง สีของน้ำ สภาพลำคลอง ฯลฯ แต่ก็มีวิธีสังเกตได้หลายอย่าง บางทีก็ขึ้นอยู่กับประสบการณ์ของชาวบ้านผู้ที่มีคามชำนาญ ซึ่งวิธีการวางไซสามารถทำได้โดย
หาทำเลที่เหมาะเช่น ทางน้ำเข้าน้ำออก ร่องน้ำ ในคลองที่มีพวกกอผักบุ้งหรือผักตบไม่แน่นและไม่บางเกินไป
รูปที่ 31 หมายหรือทำเลในการวางไซ
เมื่อได้ทำเลที่ต้องการแล้ว ให้ทำการแหวกพวกกอผักบุ้งหรือเศษไม้ต่างๆ ให้เป็นช่อง
รูปที่ 32 แสดงขั้นตอนการวางไซ
จากนั้นนำไซวางลงไปให้ท้ายไซจมท่วม ในส่วนของงาไซส่วนหัวให้โผล่พ้นน้ำ เนื่องจากหากส่วนหัวจมน้ำทั้งหมด เมื่อปลาเข้าไปจะขาดอากาศหายใจทำให้ปลาตาย
รูปที่ 33 แสดงขั้นตอนการวางไซ(ต่อ)
หาเศษไม้หรือเครือผักบุ้ง ผักตบชวา มายัดตรงข้างไซหรือจะปั้นคันดินก็ได้เพื่อบังคับปลาให้เข้าไซ
รูปที่ 34 แสดงขั้นตอนการวางไซ(ต่อ)
จากนั้นนำพวกเครือผักบุ้งหรือเศษหญ้าต่างๆ มาปกคุมตัวไซไว้อำพรางไซเพื่อให้ปลาไม่ระแวง
รูปที่ 35 แสดงขั้นตอนการวางไซ(ต่อ)
นำไม้มาปักตรงหัวไซหรือกลางไซ เพื่อล็อคไซไว้ไม่ให้ขยับ ก็เสร็จสิ้นขั้นตอนการวางไซ
รูปที่ 36 แสดงขั้นตอนการวางไซ(ต่อ)
การยกไซดักปลา ดักปลา
การยกไซจะยกในช่วงเช้าหรือเย็น 2 เวลา แต่ถ้าช่วงน้ำในนาลดปลาจะเข้าไซเป็นจำนวนมาก ก็จะยกอยู่ 3 เวลาคือเช้า กลางวัน เย็น ในการยกไซแต่ละครั้งหลังยกเสร็จ ควรจัดตัวไซให้อยู่ในสภาพเดิมอยู่เสมอทุกครั้ง
รูปที่ 37 การยกไซ
ประเภทของไซดักปลา ดักปู
2.1 ไซหูหมู
ลักษณะของไซหูหมู ไซหูหมูตรงงาไซมีลักษณะเป็นปีกยื่นออกมาเหมือนหูหมู ลักษณะของตัวไซเป็นท่อนคล้ายกับตัวหมูหัวไซแหลมออกมาเป็นสามเหลี่ยม
การใช้งาน ไซหูหมูจะไว้ดักปลาตามร่องน้ำลำคลองต่างๆ ที่น้ำนิ่งหรือน้ำไหลก็ได้โดยไซหูหมู ตาของไซจะมีขนาดใหญ่ความถี่ของตาจะทำให้ได้ปลาที่มีขนาดใหญ่กว่าตาไซ เช่นปลากระดี่ ปลานิล ปลาช่อนและปลาอื่นๆอีกมากมาย นอกจากปลาแล้วยังมีพวก ปู หอย ปลาไหลขนาดใหญ่ เต่า เป็นต้น
รูปที่ 2 ไซหูหมู
2.2 ไซบั้ง
ลักษณะของไซบั้ง ไซบั้งแปลเป็นภาษากลางคือเป็นท่อนๆโดยไซบั้งจะมีลักษณะคล้ายท่อนไม้ มีงาไซสองชั้นใช้ไม้ไผ่เหลาเป็นวงกลมขนาดเล็กแล้วถักให้ถี่ๆ
การใช้งาน ไซบั้งจะใช้ดักปลาตามร่องน้ำหรือลำคลองที่มีน้ำไหล จะต้องมีฝายกั้นน้ำเพื่อบังคับให้น้ำและปลาผ่านได้ทางเดียว โดยปลาที่ได้จะมีขนาดกลางและเล็ก เช่น ปลาซิว ปลาสร้อย และปลากระดี่ นอกจากนี้ไซบั้งยังใช้ดักกุ้งได้อีกด้วย
รูปที่ 3 ไซบั้ง
ไซหลอด
ลักษณะของไซหลอด ไซหลอดมีลักษณะที่เรียวยาวตาไซค่อนข้างถี่ มีงาทั้งหมด 3 งา คือ มีงาให้ปลาเข้า 2 งา โดยงาทั้ง 2 จะถูกวางไว้คนละทิศทางกัน สามารถดักปลาได้ทั้ง 2 ด้าน ทั้งฝั่งทวนน้ำและตามน้ำ ส่วนงาที่ 3 จะเป็นงานที่ใช้ในการเปิดไซ เพื่อนำปลาออก
การใช้งาน ไซหลอดจะใช้ดักปลาในลำคลองที่มีน้ำไหล จะต้องมีฝายกั้นหรือฝายกันน้ำ โดยที่ปลาสามารถเข้าได้ 2 ทิศทาง ทั้งทวนน้ำและตามน้ำ โดยปลาที่ได้จะมีขนาดเล็ก เช่น ปลาซิว ปลาสร้อย ปลากระดี่ เป็นต้น
รูปที่ 4 ไซหลอด
2.4 ไซพลาสติก
ลักษณะของไซพลาสติก ไซพลาสติกประยุกต์มาจากไซหูหมู เพียงแต่วัสดุที่ใช้ทำ จากไม้ไผ่เปลี่ยนเป็นตาข่ายพลาสติก
การใช้งาน ใช้ดักปลาตามล่องน้ำลำคลองต่างๆ ปลาที่ได้มีขนาดใหญ่กว่าตาไซ เช่น ปลากระดี่ ปลาซ่อน ปลาสลิด ปลานิล นอกจากปลาแล้ว ยังมีสัตว์จำพวกปุ หอย ปลาไหล เป็นต้น
รูปที่ 5 ไซพลาสติก
การประยุกต์ไซดักปลา ดักปู
ไซดักปลา ใช่ว่าจะใช้ดักปลาดักปูได้อย่างเดียวยังมีการนำมาประยุกต์ใช้เป็นอย่างอื่นอีกมากมายดังต่อไปนี้
ประดับบ้านเรือนหรือใช้ในการตกแต่งงานต่างๆ
ไซดักปลา มักถูกนำมาตกแต่งบ้านเรือนและการจัดงานต่างๆ ซึ่งเป็นการสะท้อนให้เห็นว่าวิถีชีวิตสมัยแต่ก่อนของคนในชนบทเป้นอย่างไร อีกทั้งเป็นการแสดงให้เห็นความเป็นชาวลูกทุ่งชนบท
รูปที่ 38 การนำไซไปจัดตกแต่งงาน
ใช้เป็นแนวคิดในการทำเครื่องประดับหรือของที่ระลึก
ไซดักปลา ถูกใช้ป็นแนวคิดในการทำเครื่องประดับหรือของที่ระลึกก็สวยและแปลกไปอีกแบบ
รูปที่ 39 เครื่องประดับหรือของที่ระลึกที่ได้แนวคิจากไซ
7.3 ใช้เป็นเครื่องรางต่างๆ
คนในชนบทมักมีความเชื่อว่าไซเป็นสิ่งดักเงิน ดักทองให้ไห้เข้าบ้านเข้ากระเป๋าดังนั้นจึงมีการปรดิษฐ์ไซขนาดเล็กแล้วนำเงินเหรียญใส่ในไซนำไปแขวนไว้ในรถ หรือ หน้าร้านขายของต่างๆ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความเชื่อส่วนบุคคล
รูปที่ 40 ไซเครื่องราง
สรุป
ไซดักปลา เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในการจับปลามีการสืบสารมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันถึงแม้วัสดุที่ใช้ทำจะเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยแต่วิถีชีวิตของชาวบ้านชนบทยังคงมีให้เห็นอยู่ถึงแม้สิ่งอำนวยความสะดวกเทคโนโลยีต่างๆ เจริญก้าวหน้าไปมาก หากวิถีชีวิตเหล่านี้ยังมีการถูกสืบทอดไปเรื่อยๆจนถึงลูกหลาน รอยยิ้มของคนในชนบทก็จะยังมีให้เห็นสืบทอดกันต่อไปตามวิถีชีวิต พออยู่ พอกิน สุดท้ายนี้กลุ่มกระผมขอขอบพระคุณ คุณตา ดวง จักรคำ ปราชญ์ในการทำเครื่องจักร
รูปที่ 41 พ่ออุ้ย ดวง จักรคำ
.png)
